احساس گناه و شرم

در دسته‌بندی احساسات، شش احساس اصلی پایه در نظر گرفته می‌شوند. اما برخی احساسات مهم دیگر مانند احساس گناه و شرم به علت تفاوت در منشا و سازوکاری که دارند،  می‌توانن جداگانه مورد بررسی قرار بگیرند. در این محتوا به تفاوت‌ها، شباهت‌ها و نحوه مواجهه با این دو احساس مهم می‌پردازیم. 

با اینکه احساس گناه و شرم از احساسات مهم و رایج انسانی هستند، اما به علت تفاوت در مکانیزم بقا و منشأ پیدایش، در کنار شش احساس پایه قرار نمی‌گیرند. این دو احساس نقش مهمی در خودآگاهی ایفا کرده و باعث تنظیم رفتار اجتماعی و اخلاقی با رویکرد متفاوت می‌شوند. پس مهم است که هر یک را به طور جداگانه بشناسیم. 

احساس شرم چیست؟

شرم از جمله احساساتی است که زمانی به وجود می‌آید که فرد نقصی در خود احساس کند و این احساس به درون فرد مرتبط است نه به رفتار او. در واقع احساس شرم حالتی روانی است که زمانی در فرد ایجاد می‌شود که او فکر می‌کند ذاتاً مشکلی در وجودش نهادینه شده و این احساس معمولاً ناشی از باور به نقص یا ناتوانی در خود می‌باشد.

 وقتی که فرد احساس شرم می‌کند، به جای اینکه فکر کند کاری اشتباه انجام داده، این تصور را دارد که او به عنوان یک انسان اشتباه است. مثلاً این امکان وجود دارد که فرد به علت ظاهر، رفتار اجتماعی یا ویژگی‌های شخصیتی اش دچار شرم شود و در نتیجه خود را پنهان می‌کند، از دیگران فاصله گرفته و در نهایت اعتماد به نفسش کاهش خواهد داشت. برخلاف احساس گناه که به فعل ناپسند برمی‌گردد، شرم ریشه‌ای عمیق‌تر در تصویر فرد از خویشتن دارد. 

منشا احساس شرم

احساس شرم از این باور نشأت می‌گیرد که من به عنوان یک انسان مشکل دارم. برای مثال اگر چاقم، اگر صدای خوبی ندارم، اگر در جمع خرابکاری می‌کنم، احساس می‌کنم که به اندازه کافی خوب نیستم و شرم از درون من سرچشمه می‌گیرد.

احساس گناه چیست؟

احساس گناه وقتی ایجاد می‌شود که یک فرد کار اشتباهی انجام دهد که این کار باعث آسیب یا ناراحتی فرد دیگر شود. در چنین موقعیتی مشکل در فعل یا کار انجام شده است. نه در وجود آن فرد. این موضوع مهم‌ترین تفاوت احساس گناه و احساس شرم می‌باشد.

منشأ احساس گناه

احساس گناه به بیرون از خویشتن فرد ارتباط دارد و به رفتارهای او وابسته است. برای مثال دروغ گفتن به یک فرد، آسیب زدن به حیوانات یا از بین بردن یک گیاه جزو مواردی هستند که طی آن‌ها فاعل یک عمل آسیب زننده انجام داد و انسان‌ها، حیوانات یا طبیعت از این عمل آسیب دیده‌اند.

تفاوت‌های کلیدی احساس شرم و گناه 

برای اینکه بهتر تفاوت احساس گناه و شرم را درک کنید، در ادامه یک جدول کامل برای شما آماده کرده‌ایم؛

راه‌های مواجهه با احساسات گناه و شرم 

اولین قدم برای حل مشکلات مواجهه با این احساسات می‌باشد. به همین علت راه‌های مواجهه با شرم و گناه را برای شما آماده کرده‌ایم تا متناسب با ویژگی‌های شخصیتی خود، هر کدام از این راه‌ ها را امتحان کنید.

مواجهه با احساس شرم 

احساس شرم به شکل مستقیم به تصویر ما از خود واقعی مان ارتباط دارد. در نتیجه برای مواجهه با آن نیاز به درون نگری و بازسازی عزت نفس داریم. راه‌ های مواجهه با احساس شرم عبارتند از؛

1. شناسایی باورهای منفی درباره خود: باید متوجه شویم کدام بخش از وجودمان را ناکافی یا نابهنجار می‌دانیم. 
2. پذیرش خویش: تمرین دوست داشتن خود و مهربانی با خود به جای سرزنش می‌تواند مواجهه با احساس شرم را آسان‌تر کند. 
3. گفتگو با درون: بازسازی صدای درونی که دائماً قضاوت گر و سخت گیر است، به مواجهه بهتر با احساسات شرم منجر خواهد شد. 
4. درمان یا مشاوره: صحبت با مشاوره متخصص و روان درمانگر به ریشه‌یابی شرم‌ های عمیق کمک کرده و موجب حل آن ها می‌شود.

مواجهه با احساس گناه 

احساس گناه به رفتار بیرونی مربوط بوده که موجب آسیب به دیگری می‌شود. در نتیجه راهکار آن نیز باید معطوف به جبران و ترمیم باشد. برخی از راه‌ های مواجهه با این احساس شامل موارد زیر می‌شوند؛

1. پذیرش مسئولیت: همیشه انکار یا توجیه احساس گناه آن را بیشتر می‌کند. قدم اول قبول کردن اشتباه و پذیرش مسئولیت است.
2. عذرخواهی از فرد آسیب دیده: داشتن گفتگو و ابراز پشیمانی می‌تواند بار روانی گناه را تا حد زیادی کاهش دهد. پس اگر به فردی آسیب رساندید، حتماً از او عذرخواهی کنید.
3. جبران واقعی: انجام تلاش برای اصلاح اشتباه مانند: کمک کردن، تغییر رفتار یا انجام عملی در جهت خیر می‌تواند به معنای جبران واقعی گناهی باشد که انجام داده بودید. 
4. یادگیری و رشد: تجربه احساس گناه فرصت مناسبی برای رشد اخلاقی و رفتاری است که می‌توانید آن را به فال نیک بگیرید. 

تاثیرات احساس گناه یا شرم در وضعیت سلامت روان افراد 

این دو احساس، سلامت روان را تحت تاثیر قرار می‌دهند. اگر احساس گناه و شرم در افراد بیش از حالت طبیعی باشند و جدی گرفته نشوند، قطعاً علامتی برای مسائل روانی هستند که باعث افسردگی، اضطراب، استرس،  شخصیت دوقطبی، وسواس و… خواهند شد. پس اگر هر کدام از این احساسات تمام جوانب زندگی شما را تحت تاثیر قرار دادند و به طوری زندگیتان را مختل کردند، آن‌ها را جدی بگیرید و سریعا با روان درمانگر و افراد متخصص مشورت داشته باشید.

سخن آخر 

هم احساس گناه و هم احساس شرم بخش طبیعی از تجربه انسانی هستند و همه ما انسان‌ها در برهه‌ های مختلف زندگی خود این احساسات را تجربه می‌کنیم. مهم این است که بدانیم، بپذیریم و از این احساسات در جهت بهتر شدن خودمان و روابطمان استفاده داشته باشیم. ما در مجموعه دریچه آگاهی کنارتان هستیم تا در مواجهه با هر کدام از این احساسات دید بهتری به شما دهیم. در صورتی که احساس گناه یا شرم ابعاد مختلف زندگی شما را مختل کرد، بهتر است که در این مورد با متخصصان مجموعه ما صحبت کنید تا هرچه سریع‌تر به روال عادی زندگی برگردید.