فرسودگی شغلی

فرسودگی شغلی مسئله‌ای مهم در دنیای امروزی است که طی سال‌ های اخیر توجه خیلی از افراد را به خود جلب کرده است. دلیل افزایش اهمیت این موضوع تغییر در ساختار مشاغل و نحوه کار کردن افراد می‌باشد. در حال حاضر خیلی از مشاغل فردی شده‌اند و دورکاری افزایش پیدا کرده، در نتیجه تنوع و صمیمیت بین همکاران کاهش چشمگیری داشته است.

 نکته مهمی که وجود دارد این است که فرسودگی شغلی فقط مختص کشورهای پیشرفته نبوده، بلکه ارتباط بیشتری با نوع شغلی که فرد انجام می‌دهد، دارد.

تحقیقات نشان داده‌اند که نوع کار می‌تواند شدت فرسودگی را تعیین کند. برای مثال کار فیزیکی و یدی مانند کارگری ممکن است که برای یک فرد خسته کننده نباشد و با استراحت کوتاه مدیریت شود. اما افرادی که کارهای اداری و تکراری انجام می‌دهند مانند: نشستن پشت باجه بانک یا انجام کارهای مشابه روزانه بیشتر در معرض فرسودگی ذهنی طی کار قرار دارند.

فرسودگی شغلی چیست؟

عوامل ایجاد کننده فرسودگی شغلی 

عوامل متعددی وجود دارند که باعث ایجاد فرسودگی شغلی می‌شوند. هر کدام از این عوامل تاثیر جداگانه خود را روی فرد می‌گذارند که در ادامه آن‌ها را بررسی می‌کنیم؛

کار یکنواخت و تکراری: مشاغل با وظایف یکسان و تکراری فشار روانی بالایی ایجاد می‌کنند. افرادی که ساعات طولانی در محیط‌های بسته و با کارهای یکنواخت فعالیت دارند بیشتر دچار فرسودگی شغلی خواهند شد. 

تعامل مداوم با مردم: بعضی از کسب و کارها نیاز به تعامل دائمی با مشتریان دارند. برای مثال صندوق داران، کارکنان ادارات یا مهمانداران هواپیما که مجبور هستند در مواجهه با درخواست‌های بی‌ربط یا توهین آمیز رفتار حرفه‌ای خود را حفظ کنند فشار روانی بسیار بالایی را تجربه می‌کنند. 

تضاد بین تسهیلات و شغل: انواع فرسودگی شغلی می‌توانند به علت تفاوت بین انتظارات فرد و جایگاه شغلی واقعی او ایجاد شوند. برای مثال شخصی با تحصیلات عالی مجبور شود در یک شغل پایین‌تر فعالیت کند. این اختلاف باعث نارضایتی ذهنی و افزایش فشار روانی خواهد شد. 

نشانه‌های فرسودگی شغلی 

اگر طولانی مدت است که در یک شغل مشغول به کار هستید و احساس می‌کنید که ذهن شما فرسوده شده است، به جدول زیر دقت داشته باشید تا نشانه‌های فرسودگی شغلی را بشناسید؛

ارتباط فرسودگی شغلی و افسردگی 

فرسودگی شغلی و افسردگی لزوماً همبودی ندارند اما ممکن است که به هم مرتبط شوند. افرادی که تحت فشار زیاد هستند و راهکاری برای مدیریت آن ندارند، نیاز به کمک حرفه‌ای پیدا می‌کنند و ما در مجموعه دریچه آگاهی آماده این کمک رسانی هستیم. زیرا فرسودگی طولانی مدت باعث اختلالات روانی پیچیده می‌شود. در مورد ارتباط بین فرسودگی شغلی و افسردگی باید به موارد زیر اشاره کنیم؛

• یک فرد می‌تواند فرسودگی شغلی داشته باشد،  اما با استراحت کوتاه حالش بهبود یابد. 
• در موارد شدید فرسودگی ذهنی و فشارهای مداوم شغلی می‌توانند منجر به افسردگی شوند.

انواع فرسودگی شغلی 

فرسودگی شغلی دارای انواع مختلف است و افرادی که درگیر آن می‌شوند، باید بدانند که دقیقاً در کدام دسته‌بندی قرار می‌گیرند. در لیست زیر انواع فرسودگی شغلی را به شما معرفی می‌کنیم؛

فرسودگی جسمی و انرژی پایین

این نوع فرسودگی زمانی رخ می‌دهد که فرد احساس می‌کند انرژی کافی برای انجام وظایف روزانه ندارد. خستگی مداوم، ضعف جسمی و کاهش توانایی انجام فعالیت‌ها از نشانه‌های آن است.

فرسودگی ذهنی و تمرکز کم

در این حالت از فرسودگی شغلی، فرد نمی‌تواند به راحتی روی کارهای خود تمرکز کند و ذهنش سریع خسته می‌شود. مشکلات تصمیم‌گیری و فراموشی وظایف، نمونه‌های رایج این نوع فرسودگی هستند.

فرسودگی احساسی و کاهش انگیزه

در چنین شرایطی فرد نسبت به شغل و همکاران خود احساس بی‌انگیزگی دارد و دیگر از موفقیت‌ها لذت نمی‌برد. احساس خستگی روانی و کاهش رضایت شغلی برجسته است.

فرسودگی اجتماعی و دوری از دیگران

افراد دچار این نوع فرسودگی تمایل دارند از تعامل با همکاران و مشتریان اجتناب کنند. کاهش روابط دوستانه و عدم تمایل به همکاری از مشخصه‌های آن است.

فرسودگی معنایی یا تضاد شغلی

این حالت زمانی رخ می‌دهد که فرد احساس کند شغلش با ارزش‌ها یا توانایی‌هایش همخوانی ندارد. مثلاً شخصی با تحصیلات عالی مجبور است در کاری که کمتر ارزشمند می‌داند فعالیت کند و همین باعث فشار روانی می‌شود.

راه‌ های پیشگیری و مدیریت فرسودگی شغلی 

برای اینکه بتوانید از فرسودگی شغلی پیشگیری داشته و آن را به بهترین شکل مدیریت کنید می‌توانید به سراغ راه‌های زیر بروید؛

1. برنامه‌ ریزی بلند مدت شغلی: یکی از بهترین راهکارها جهت مقابله با فرسودگی شغلی داشتن افق بلند مدت و پلن B است. اگر فرد بداند که شغل فعلی ممکن است او را خسته کند، برنامه‌ریزی برای تغییر مسیر شغلی یا افزایش مهارت می‌تواند از فشار کاری بکاهد.
2. ایجاد روابط دوستانه: وجود روابط سالم و دوستانه در محیط کار موجب کاهش استرس شغلی و ایجاد حس حمایت خواهد شد. همکاران می‌توانند منابع مهمی جهت بهبود سلامت روان باشند.
3. ورزش و فعالیت‌های بدنی: فعالیت‌های بدنی منظم باعث کاهش تنش افزایش انرژی و بهبود تمرکز ذهنی می‌شوند. حتی ورزش‌های کوتاه روزانه نیز تاثیر زیادی روی کاهش فرسودگی دارند.
4. روتین منظم: داشتن برنامه روزانه منظم و ایجاد تعادل بین کار و زندگی شخصی از عوامل مهم دیگر جهت جلوگیری از فرسودگی شغلی است. 
5. اصلاح دیدگاه و سبک کاری: تفاوت دیدگاه و روش انجام کار می‌تواند از هر روش دیگری موثرتر باشد. وقتی که فرد توانایی تغییر سبک کاری یا نگرش خود نسبت به کار را داشته باشد، فشار روانی کاهش یافته و رضایت شغلی او افزایش پیدا می‌کند.

سخن آخر 

فرسودگی شغلی مسئله پیچیده و چند بعدی است که تحت تاثیر نوع کار، تعامل با افراد و تطابق شغل با تحصیلات و سبک زندگی قرار دارد. شناخت عوامل ایجاد کننده فرسودگی و اتخاذ راهکارهای پیشگیرانه مانند برنامه‌ریزی بلند مدت، ایجاد روابط دوستانه، ورزش منظم و روتین پایدار می‌تواند به کاهش فشار روانی و افزایش رضایت شغلی کمک کند.