درمان ذهنیت قربانی

ذهنیت قربانی نوعی الگوی فکری و رفتاری است که طی آن فرد خود را در هر شرایطی قربانی و ناتوان می‌بیند. در این حالت تصور اکثر افراد این است که دیگران همیشه در موضع قدرت هستند و او هیچ کنترلی بر زندگی خود ندارد. اما حقیقت این است که ذهنیت قربانی فقط نوعی برداشت ذهنی است و می‌تواند به مرور زمان دچار تغییرات متعددی شود. درمان ذهنیت قربانی ضمن اینکه باعث می‌شود فرد دوباره مسئولیت زندگی خود را به دست بگیرد، راهی برای رشد، رهایی از رنج‌های درونی و ساختن آینده‌ای روشن است‌.

 در ادامه به صورت کامل بررسی می‌کنیم که ذهنیت قربانی چیست؟ چه عواقبی دارد و چگونه می‌توان آن را درمان کرد. با دریچه آگاهی همراه شوید.

ذهنیت قربانی چیست؟ 

در مطالب قبلی از دریچه آگاهی به صورت کامل به این پرداختیم که ذهنیت قربانی بودن چیست؟ اما در این مطلب، در راستای درمان ذهنیت قربانی بار دیگر چیستی این اختلال را مرور می‌کنیم.

ذهنیت قربانی حالتی است که فرد به جای پذیرش مسئولیت، خود را در نقش کسی می‌بیند که مورد ظلم، بی‌ عدالتی و ستم قرار گرفته. این افراد فکر می‌کنند که همیشه مغلوب شرایط هستند و باور دارند که سایر افراد در قدرت بوده و آن‌ها هیچ اختیاری از خود ندارند. حتی ممکن است گاهی اوقات از این نقش به عنوان یک ابزار برای جلب توجه یا دریافت کمک استفاده کنند.

ابعاد پنهان ذهنیت قربانی 

ذهنیت قربانی همیشه به معنای مظلوم بودن نیست. گاهی اوقات ابزاری برای کنترل دیگران است. وقتی اطرافیان در ابتدا باور می‌کنند که فرد قربانی است، سپس به او کمک می‌کنند و این چرخه ادامه پیدا خواهد داشت. اما وقتی که دیگران دست از کمک برمی‌دارند، فرد ناچار است که از صندلی قربانی بلند شده و ذهنیت خود را تغییر دهد. پس خیلی مهم است که اطرافیان این ذهنیت را جدی نگیرند و در دام نیفتند. 

چرا درمان ذهنیت قربانی اهمیت دارد؟

ماندن در نقش قربانی شاید در کوتاه مدت منافع زیادی داشته باشد. برای مثال جلب ترحم، توجه، حمایت و… اما در بلند مدت آسیب‌ های زیادی را به همراه خواهد داشت. به همین علت درمان ذهنیت قربانی نوعی ضرورت است نه صرفاً برای بهبود حال روحی،  بلکه برای ساختن یک زندگی سالم و هدفمند. برخی از عواقب و آسیب‌های ذهنیت قربانی عبارتند؛

1. وابستگی بیش از حد به دیگران
2. ناتوانی در تصمیم گیری مستقل
3. افزایش احساس نارضایتی و خشم 
4. از بین رفتن فرصت‌ های رشد فردی 
5. تکرار روابط ناسالم

روش‌ های درمان ذهنیت قربانی 

به منظور درمان ذهنیت قربانی می‌توانید اقدامات متعددی را انجام دهید. هر کدام از این اقدامات تاثیر زیادی روی بهبود شرایط زندگی و کاهش این اختلال خواهند داشت. این روش‌های درمانی را در ادامه به تفصیل با هم بررسی می‌کنیم؛

آگاهی و پذیرش 

اولین و مهم‌ترین اقدام در راستای درمان ذهنیت قربانی پذیرش حقیقت است. فرد باید بپذیرد که سال‌ های متمادی روی صندلی قربانی نشسته و این الگو برای او منافع و ضررهای زیادی داشته است. از امروز باید تصمیم بگیرد که مسئولیت زندگی خود را بر عهده گرفته و هدفمند باشد. این مرحله کمی سخت به نظر می‌رسد. اما بدون آگاهی هیچ تغییر دیگری امکان‌پذیر نخواهد بود.

پذیرش سهم خود در ماجرا 

خیلی از افرادی که ذهنیت قربانی دارند، دارای گذشته سراسر رنج یا بی‌عدالتی هستند. اما درمان از نقطه‌ای شروع می‌شود که فرد سهم خود در ادامه این وضعیت را بپذیرد. برای مثال باید بگوییم درست است که در گذشته به ما ظلم شده است، اما در حال حاضر انتخاب با ماست که همچنان در نقش قربانی باشیم یا مسیر جدیدی برای زندگی خود تعیین کنیم؟

تغییر باورها و گفتگوهای درونی 

ذهنیت قربانی با باورها و گفتگوهای درونی منفی، هماهنگ و گره خورده است. تغییر این باورها معمولاً به سادگی امکان‌پذیر نبوده و نیازمند کمک حرفه‌ای می‌باشد. مانند جلسات روان درمانی یا مشاوره. سرکار خانم ندا بهشتی در مجموعه دریچه آگاهی برای ارائه کمک در این زمینه پاسخگوی شما است. راهکارهای کاربردی در این مرحله عبارتند است؛

• شناسایی باورهای محدود کننده مانند: من هیچ وقت موفق نمی‌شوم.
• جایگزینی باورهای جدید و مثبت 
• تمرین جملات تاکیدی و مثبت‌ اندیشی
• یادداشت نویسی برای تغییر الگوهای ذهنی

زندگی در زمان حال 

یکی از نشانه‌ های ذهنیت قربانی زندگی در گذشته است. فرد در چنین حالتی مدام به ظلم‌ ها، شکست‌ ها و اشتباهات گذشته فکر می‌کند و در همان نقطه باقی خواهد ماند. برای درمان باید بدانید که زندگی در حال را جدی بگیرید،  اهداف جدید برای آینده خود تعیین کنید و انرژی خود را برای اقداماتی صرف کنید که در حال حاضر امکان‌ پذیر هستند. داشتن تمرین‌ هایی مانند: مدیتیشن، ذهن آگاهی و برنامه‌ ریزی روزانه در این زمینه مفید می‌باشند.

تعیین مرزهای سالم 

افرادی که دچار ذهنیت قربانی هستند، معمولاً مرزهای روشنی در روابط خود ندارند. به همین علت به راحتی دچار آسیب می‌شوند و سپس خود را قربانی تلقی می‌کنند. برای تعیین مرزهای سالم می‌توانید راهکارهای زیر را پیاده‌سازی کنید؛ 

• یاد بگیرید به موقع نه بگویید.
• در روابط حد و مرزهای روشن داشته باشید. 
• اجازه ندهید دیگران به سادگی از شما سوء استفاده کنند.

رهایی از خشم و کینه 

یکی از رایج‌ترین ویژگی‌ها در افرادی که از دارای ذهنیت قربانی هستند، نگه داشتن کینه و خشم در درونشان می‌باشد. این افراد دائماً به فرد یا واقعه‌ای در گذشته می‌چسبند و این موضوع باعث می‌شود که در زندان ذهنی خود اسیر باشند. جهت رهایی از خشم و کینه بخشش را یاد بگیرید، رها کردن از گذشته را تمرین کنید و بفهمید که بخشیدن هیچ وقت به معنای تایید ظلم نیست. بلکه آزاد کردن خودتان است.

۶ گام طلایی برای رهایی از ذهنیت قربانی

در جدول زیر خلاصه ای از راهکارهای درمان ذهنیت قربانی را آورده ایم؛

جمع ‌بندی

ذهنیت قربانی یک الگوی فکری و رفتاری است که باعث می‌شود فرد خود را ناتوان و دیگران را صاحب قدرت بداند. این ذهنیت نه ‌تنها مانع رشد شخصی می‌شود، بلکه روابط، شغل و سلامت روان را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد. در نهایت، درمان ذهنیت قربانی یعنی از صندلی قربانی بلند شدن و تصمیم گرفتن برای بازپس‌گیری کنترل زندگی.